Nhân trắc học và thiết kế tủ bếp

Nhân trắc học ứng dụng vào thiết kế tủ bếp bằng cách chuyển hóa các số đo cơ thể như chiều cao, tầm với, độ dài sải tay của người Việt Nam thành những thông số kích thước cụ thể cho từng khoang tủ, mặt bàn bếp và lối đi. Nhờ đó, tủ bếp không chỉ đẹp về hình thức mà còn vừa vặn với thể trạng của gia chủ, giúp người nội trợ thao tác thuận tiện, hạn chế phải với cao hoặc cúi thấp khi nấu nướng.

Đây là yếu tố then chốt quyết định một hệ thống tủ bếp có thực sự tiện dụng lâu dài hay không, bởi kích thước tủ bếp chuẩn sai lệch dù chỉ vài centimet cũng có thể gây mỏi lưng, đau vai sau một thời gian dài sử dụng. Chính vì vậy, trước khi bắt tay vào thiết kế tủ bếp, nhà thiết kế nội thất luôn cần nắm vững các nguyên tắc nhân trắc học để đưa ra phương án tối ưu nhất cho từng gia đình.

1. Vai trò của nhân trắc học trong thiết kế tủ bếp

Trong chương trình Khóa học thiết kế nội thất tại AWE, học viên được thực hành đồ án với đa dạng loại hình và phong cách khác nhau, trong đó phòng bếp luôn là một trong những không gian được chú trọng nhất bởi tính chất sử dụng thường xuyên và liên tục trong ngày. Nhà bếp được xem là nơi sưởi ấm tổ ấm, nơi mọi dụng cụ nấu nướng cần được sắp xếp khoa học để phục vụ công việc nội trợ mỗi ngày.

Tủ bếp, vì vậy, trở thành một trong những món đồ nội thất quan trọng bậc nhất trong không gian này: có tủ bếp, căn phòng trở nên vuông vắn, gọn gàng hơn, đồng thời tạo điều kiện để người nội trợ thỏa sức bày biện dụng cụ, nguyên liệu theo phong cách riêng của từng gia đình.

Muốn đạt được điều đó, việc thiết kế tủ bếp không thể bỏ qua kiến thức về nhân trắc học nội thất, song song với những lưu ý về phong thủy ứng dụng trong thiết kế nội thất . Cũng giống như nhiều món đồ nội thất quan trọng khác trong nhà, kích thước tủ bếp có liên quan mật thiết đến chiều cao, tầm với của người dùng, do đó nhân trắc học nội thất là mảng kiến thức đặc biệt cần lưu tâm để tạo ra mẫu tủ bếp làm hài lòng gia chủ.

Nhân trắc học được vận dụng vào thiết kế tủ bếp như thế nào, và thế nào là một hệ thống tủ bếp có kích thước phù hợp với chiều cao của người Việt Nam sẽ được làm rõ trong những phần tiếp theo.

2. Nguyên tắc xác định kích thước tủ bếp theo nhân trắc học

Từ những thông số về cơ thể người Việt Nam, các nhà thiết kế nội thất tính toán để quyết định thông số kích thước tủ bếp sao cho người sử dụng cảm thấy hài lòng và thoải mái nhất trong suốt quá trình nấu nướng. Có thể nói, nhân trắc học chính là cơ sở khoa học giúp thỏa mãn những yêu cầu khắt khe của một hệ thống tủ bếp hiện đại, từ đó góp phần không nhỏ giúp người nội trợ tiết kiệm sức lực, thời gian, đồng thời thêm yêu công việc bếp núc của mình.

Những phân tích dựa trên kết quả nghiên cứu nhân trắc học hoàn toàn hợp lý khi được áp dụng để xác định kích thước tủ bếp, bởi phần lớn người nội trợ đều tiếp xúc trực tiếp với tủ bếp bằng tay trong suốt quá trình sử dụng hằng ngày.

Theo mô típ tủ bếp truyền thống, vai trò chính của tủ bếp là cất giữ và trưng bày dụng cụ, nguyên liệu làm bếp, vì thế người nội trợ thường phải đứng lên để với lấy đồ vật cần thiết. Chiều cao cơ thể và chiều dài sải tay được xem là hai số đo quan trọng hàng đầu khi nghiên cứu nhân trắc học ứng dụng trong thiết kế tủ bếp, bởi hai chỉ số này quyết định trực tiếp đến độ cao và độ sâu tối đa mà một người có thể thao tác thoải mái mà không cần gắng sức.

Những chỉ số được phân tích trong bài viết dựa trên số liệu phổ quát nhất về người Việt Nam, tức là phù hợp với phần đông người sử dụng chứ không nhất thiết đúng tuyệt đối với mọi trường hợp cá nhân.

Nguyên tắc ergonomic nhà bếp yêu cầu mọi khoang tủ, ngăn kéo và mặt bàn thao tác phải nằm trong vùng thao tác tự nhiên của cơ thể, tránh buộc người dùng phải vươn vai quá mức hoặc cúi gập lưng liên tục. Đây chính là lý do vì sao kích thước tủ bếp chuẩn không phải một con số cố định cho mọi công trình, mà cần được điều chỉnh linh hoạt theo chiều cao trung bình của các thành viên sử dụng bếp thường xuyên nhất trong gia đình.

Xác định kích thước tủ bếp theo nhân trắc học

3. Ảnh hưởng của kích thước tủ bếp không phù hợp đến sức khỏe

Theo quan niệm truyền thống của người Việt, bếp núc từ lâu được xem là khu vực làm việc chủ yếu của phụ nữ, hoặc ít nhất phụ nữ trong gia đình dành nhiều thời gian tại đây hơn nam giới. Nếu so sánh độ dài cánh tay của phụ nữ với nam giới, phụ nữ thường có cánh tay ngắn hơn, độ dài cánh tay phụ nữ trung bình không quá 60cm.

Khi kích thước tủ bếp được thiết kế quá rộng hoặc vượt quá tầm với này, người nội trợ sẽ phải liên tục vươn người, tạo ra cảm giác mệt mỏi cũng như đau mỏi vùng eo lưng, và nếu tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe xương khớp về lâu dài.

Chiều cao của kệ bếp cũng có mối liên hệ chặt chẽ với chiều cao thân người sử dụng. Khi mặt bếp được lắp đặt quá cao so với thể trạng, người nội trợ lúc nào cũng phải cố gắng vươn người ra phía trước để thao tác, gây áp lực lên vai và cột sống. Ngược lại, khi mặt bếp quá thấp, người dùng buộc phải cúi người liên tục trong suốt quá trình nấu nướng, dễ dẫn đến đau lưng dưới và mỏi cổ sau một thời gian sử dụng.

Tất cả những sai lệch này, dù nhỏ, đều có thể tích lũy thành các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nếu không được điều chỉnh kịp thời. Vì vậy, một thiết kế nhà bếp khoa học không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn vật liệu hay phong cách thẩm mỹ, mà còn phải đặt yếu tố sức khỏe người sử dụng lên hàng đầu, giúp hạn chế tối đa các chấn thương tích lũy và nâng cao trải nghiệm nấu nướng mỗi ngày cho cả gia chủ lẫn người nội trợ.

4. Kích thước tủ bếp chuẩn theo nhân trắc học người Việt Nam

Dưới đây là một số kích thước tủ bếp chuẩn được tổng hợp dựa trên cơ sở khoa học nhân trắc học, phù hợp với thể trạng phổ biến của người Việt Nam. Đây là những con số tham khảo quan trọng mà bất kỳ nhà thiết kế nội thất nào cũng nên nắm vững trước khi bắt tay vào một đồ án thiết kế tủ bếp.

Kích thước tủ bếp trên và lối đi

• Tủ bếp trên nên có chiều cao đỉnh 214 cm.
• Mặt dưới của tủ bếp trên nên cách sàn bếp khoảng 142 hoặc 145cm.
• Chiều rộng khu vực phía trên, ngang tầm vai của người dùng, là 52cm, và chiều rộng lối đi của nhà bếp là khoảng 76cm.

Kích thước tủ bếp dưới và mặt bàn bếp

• Chiều cao của tủ bếp dưới, tính từ sàn bếp đến mặt bàn bếp nên từ 82cm đến 85cm.
• Chiều rộng mặt bàn bếp khoảng từ 48cm đến 62cm (với phụ nữ, nên từ 48cm đến 60cm; với đàn ông, không nên quá 62cm).

Những con số trên là kết quả nghiên cứu về thông số cơ thể phổ quát nhất của người Việt Nam, tức là phù hợp với đa số người sử dụng chứ không phải tuyệt đối đúng với tất cả mọi trường hợp cá nhân. Khi ứng dụng vào thực tế, nhà thiết kế nội thất vẫn nên khảo sát chiều cao cụ thể của các thành viên sử dụng bếp thường xuyên nhất trong gia đình để điều chỉnh kích thước tủ bếp cho phù hợp, tránh áp dụng máy móc mọi con số tiêu chuẩn cho mọi công trình.

Trên đây là những chia sẻ về vai trò của nhân trắc học và thiết kế tủ bếp phù hợp với chiều cao con người, giúp việc nấu nướng và sinh hoạt quanh khu vực bếp trở nên thuận tiện, thoải mái hơn mỗi ngày. Để hiểu sâu hơn về cách bố trí không gian bếp một cách khoa học và thẩm mỹ, gia chủ có thể tham khảo thêm bài viết về bố cục nội thất phòng bếp, vốn cũng là một trong những nguyên tắc được ứng dụng nhân trắc học phổ biến nhất hiện nay.